//////

Archive for the ‘Socjologia społeczeństwa’ Category

Będziemy natomiast starali się dowiedzieć, pod względem jakich cech charaktery­styki społecznej jednostka zestawia siebie z otocze­niem w trakcie stereotypowego postrzegania sytua­cji — w jakich kategoriach utożsamia się z nim, a w jakich mu przeciwstawia. Innymi słowy, chodzi o  ustalenie, w jaki sposób struktura dramaturgiczna sytuacji międzyludzkich nakłada się w potocznej świadomości na strukturę pozycji i ról społecznych organizacji życia zbiorowego.Widzenie struktury społecznej przez pryzmat sy­tuacji bezpośrednich bywa tak samo zmienne, jak zmienne są sytuacje, w których uczestniczy jedno­stka. Za pomocą odmiennych cech — a niekiedy rów­nież wzdłuż innych podziałów — określa swoją toż­samość społeczną na tle otoczenia ten, kto odnosi sukcesy, oraz ten, kto boryka się z przeciwnościami, ten, kto może liczyć na czyjąś pomoc, oraz ten, kto pozostaje samotny.

Uwydatniające się w ocenie wy­darzeń międzyludzkich cechy struktury społecznej zależą od osobistego znaczenia zdeterminowanych mechanizmem życia zbiorowego sytuacji dla jedno­stki, która w nich uczestniczy. Układają się one za­tem według wyróżnionych w przedstawionym wcześ­niej schemacie klasyfikacyjnym osi fabularnych. Tak się składa — ale chyba nie jest to tylko dziełem przypadku — że zmienność emocjonalnej atmosfery postrzegania nawiązuje do pewnych wciąż żywych w świadomości społecznej tradycji ujmowania zjawi­ska struktury społecznej.„Pozytywny bohater” określa swoją tożsamość w „zdrowym społeczeństwie” zestawiając się bezpośred­nio przynajmniej z jednym spośród trzech typowych uczestników sytuacji międzyludzkich.

Przede wszy­stkim ma on okazję zestawić siebie z partnerem, któ­ry występuje w stosunku do niego jako miarodajny wyraziciel społecznych wymagań i kryteriów oceny jednostki. Na ogół jest to przy tym ktoś, kto w ra­mach organizacji życia zbiorowego ma upoważnienie do tego, żeby zlecać bohaterowi zadania i nagradzać lub karać go w zależności od pozibmu ich wykonania. Po wtóre, ma okazję zestawiać siebie z partnerem, który tak jak i on otrzymuje do wykonania zadania i jest  nich rozliczany. Ci dwaj partnerzy stanowią nieodzowny składnik ukształtowania sytuacji „pozy­tywnego bohatera”, nawet jeżeli w danym momen­cie nie są w niej bezpośrednio obecni. Bohater ten bowiem musi być wyróżniony przez kogoś i na tle kogoś.

Poza tym jeszcze on sam może występować w stosunku do otoczenia jako osoba upoważniona i wtedy ma okazję zestawiać siebie z partnerem trzeciego typu — takim, który w ramach organizacji życia zbiorowego został podporządkowany jemu sa­memu. A zatem pod względem formalnym sytuacje „po­zytywnego bohatera” odznaczają się wybitnie hie­rarchiczną strukturą. Stale oddziałujący na ich ukształtowanie pierwszy partner wchodzi do akcji z wyższego, niż reprezentowany przez bohatera, szczebla organizacji życia zbiorowego. Jeżeli zaś w akcji pojawia się również trzeci partner, sytuacje te powstają ze splotu wzajemnych oddziaływań przedstawicieli aż trzech szczebli organizacyjnych, gdzie bohater odgrywa rolę ogniwa pośredniego.

Jed­nak formalny układ zależności międzyludzkich nie przesądza jeszcze psychologicznego znaczenia sytua­cji dla uczestniczącej w nich jednostki. Hierarchiczność sytuacji „pozytywnego bohatera” nie przeszka­dza mu — lecz przeciwnie, pomaga — w utożsamia­niu się z partnerem pod względem realizowanych zespołowo w międzyszczeblowej kooperacji celów i wydziela jego zakres uprawnień i odpowiedzialno­ści. Współzależność połączonych, wzajemnie wspoma­gających się działań przybliża ich do siebie pod względem psychologicznym jako członków jednego zespołu.Stereotypowe zestawienia bohatera z partnerem działającym z pozycji nadrzędności kładą akcent na zgodne współdziałanie odmiennych co do swej tre­ści funkcji, które uzupełniają się wzajemnie w zbio­rowym dziele.